tren
(gr. thre-nos = opłakiwanie, pieśń żałobna) starogrecki gatunek poezji żałobnej, pieśń lamentacyjna o charakterze elegijnym, wyrażająca żal z powodu czyjejś śmierci, rozpatrująca czyny i myśli zmarłego oraz zawierająca pochwałę jego zalet i zasług. T. pisali poeci antyczni, m.in. Symonides z Keos, Pindar, Owidiusz, w liryce renesansowej Petrarka. Do lit. pol. t. wprowadził J. Kochanowski, oryginalność poety polegała na pomyśle kompozycyjnym cyklu trenologicznego, składającego się z 19 trenów, z których każdy zachowuje swą odrębność, a ośrodkami tematycznymi są (zgodnie z Poetyką J.C. Scaligera): expositio - wstęp, motto, dedykacja oraz treny I-IV; laudatio - pochwała, treny V-VIII; demonstratio - ukazanie wielkości straty, treny IX-XI; lamentatio - żal, treny XII-XV; consolatio - pocieszenie, treny XVI-XVIII; exhortatio - napomnienie, tren XIX. W Trenach Jana z Czarnolasu obowiązuje podwójna kompozycja: treny od I do X są dramatem rodzinnym, lirycznym świadectwem bólu i rozpaczy rodziców po stracie córki Urszuli (w liryce europ. po raz pierwszy dziecko zostało gł. bohaterem), treny XI do XIX są dramatem refleksyjno-filoz., lirycznym dokumentem kryzysu światopoglądowego poety i humanisty, wybitnym, dojrzałym poematem filoz., w którym liryka uczuć i liryka myśli przenikają się i warunkują wzajemnie. Naśladowcami i kontynuatorami Trenów byli m.in. poeci XVII i XVIII w.: S. Klonowic, S. Grochowski, F. D. Kniaźnin; w XX w. W. Broniewski jako autor poematu Anka, B. Leśmian w wierszu Urszula Kochanowska i J. Wittlin, autor Trenu XX.
tren