klasycyzm w architekturze
styl w architekturze obejmujący lata 1770-1830; już ok. 1789 r. na francuskich salonach barok uważany był za styl bez smaku, a od ok. 1800 r. to mieszczaństwo staje się nowym protektorem kultury. Od czasów renesansu istniał zawsze styl klasycyzujący, który odwoływał się do architektonicznych reguł antyku, we Francji w architekturze rezydencjonalnej istnieje silny nurt zwany "klasyką", w Anglii klasycyzm był przygotowany XVII w. przez palladianizm. Wykłady J.J. Winckelmanna Myśli o naśladowaniu dzieł greckich w malarstwie i rzeźbie (1755) określały nowy ideał piękna "archeologicznego klasycyzmu"; teoretycy rewolucji franc. dotychczasowy styl ancien régime’u uznają za perwersyjny, a rzymski wzór architektury za zgodny z ideałem nowego człowieka; Napoleon dostrzegał w klasycystycznej sztuce państwowej godną reprezentację Cesarstwa. Architektura klasycystyczna nawiązuje do gr. lub rzym. fasady świątyni z trójkątnym przyczółkiem i kolumnowym portykiem. Pilastry i gzymsy są jedynym elementem dzielącym blokową bryłę budynku, porządki architektoniczne są uwarunkowane względami konstrukcyjnymi - dźwigają belkowania. Dekorację stanowią girlandy, urny, rozety, klasyczne palmety i meandry, perełkowania oraz kimationy. Najbardziej charakterystyczna jest klasycystyczna urbanistyka tworząca szeroko zakrojone przejrzyste osie z ich symetrią i wyznaczaniem dominant, np. Karlsruhe, Monachium, Turyn - Grand Madre di Dio; Petersburg - sobór Matki Boskiej Kazańskiej; Paryż - Panteon, dawny kościół Ste Geneviève; Warszawa - kościół ewangelicko-augsburski; Wilno - katedra; Berlin - teatr; Paryż - Rue des Colonnes.
klasycyzm w architekturze